close

  • Trouw aan mijn Vaderland, de Republiek Polen

     

  • NIEUWS

  • 8 mei 2015

    Begin 1945 werd de overwinning van de geallieerden op Hitler-Duitsland op geen enkele manier bedreigd. Het was alleen de vraag op welke datum en welk leger als eerste Berlijn zou innemen. Het uur waarop de capitulatie werd ondertekend besliste waarom in de Westerse landen 8 mei als einde van de Tweede Wereldoorlog wordt gezien terwijl in Rusland en vele ex-Sovjetstaten de overwinning op het fascisme een dag later wordt gevierd.

    Voordat Adolf Hitler op 30 april 1945 zelfmoord pleegde benoemde hij admiraal Karl Dönitz als zijn opvolger. Ondanks het feit dat deze nominatie niet rechtsgeldig was, was het in de praktijk echter Dönitz, als president van Duitsland en opperbevelhebber van de Wehrmacht, die alle beslissingen nam met betrekking tot de definitieve capitulatie.

     

    Aanvankelijk dacht Dönitz echter niet over capituleren maar over een wapenstilstand op het westelijke front en een voortzetting van de strijd tegen het Rode Leger. Het doel was tijdwinst en het creëren van gunstige voorwaarden zodat er zoveel mogelijk Duitse soldaten en burgers op het grondgebied waren dat in handen was van de westelijke geallieerden. De gebeurtenissen voltrokken zich echter heel snel, op 2 mei capituleerde Berlijn en drie dagen later vond de capitulatie plaats van de Duitse strijdkrachten in het noorden van Duitsland, Tirol, het westen van Oostenrijk, Denemarken en Nederland. Dwight Eisenhower wilde ook niets weten van een aparte capitulatie en verwierp het Duitse voorstel.

     

    Uiteindelijk werd op 7 mei (om 2 uur 41 ‘s nachts) in het hoofdkwartier van de Geallieerde Expeditionaire Strijdkrachten in het Franse Reims de onvoorwaardelijke capitulatie getekend. Voor de Duitse zijde tekende (gemachtigd door Dönitz) generaal Alfred Jodl, en in Duitse delegatie bevonden zich ook nog generaals Wilhelm Oxenius en Hans-Georg von Friedeburg. Namens de geallieerden tekende de Amerikaanse generaal Walter Bedell Smith en als getuige was de Franse generaal François Sevez aanwezig. Op de capitulatieakte staat ook de handtekening van de vertegenwoordiger van de Sovjet-Unie, generaal Iwan Susłoparow.

     

    Nadat Susłoparow door de westelijke geallieerden werd ingelicht over de geplande ondertekening van de capitulatieakte, verzocht hij onmiddellijk Moskou om instructies. Er kwam echter geen antwoord dus besloot de Sovjetgeneraal om zijn handtekening op het document te zetten, uit angst dat de Sovjet-Unie niet genoemd zou worden. Stalin had echter totaal andere plannen, hij riep Susłoparow terug naar de Sovjet-Unie en eiste dat de capitulatieakte opnieuw ondertekend zou worden waarbij hij marschalk Gieorgij Zhoekov machtigde om namens de Sovjet-Unie te tekenen.

     

    Aangezien het document van 7 mei voorzag in de ondertekening van een nieuwe „algemene” capitulatie gaven de westelijke geallieerden toestemming om een tweede document te ondertekenen. De ceremonie stond gepland op 8 mei, maar gezien de twijfels ten aanzien van de deelname van Franse vertegenwoordigers is de capitulatieakte pas om 22 uur 43 getekend. Namens de Duitse zijde tekenden Wilhelm Keitel, Hans-Georg von Friedeburg en Hans-Jürgen Stumpff, terwijl namens de geallieerden de capitulatieakte werd getekend door Gieorgij Zhoekov (Sovjet-Unie), Artur Tedder (Groot-Brittannië) met als getuigen  Carl Andrew Spaatz (USA) en Jean de Lattre de Tassigny (Frankrijk).

     

    Het lijkt erop dat de westelijke geallieerden niet goed de propagandawaarde inschatte van de verovering van Berlijn en de zaken omtrent de ondertekening van de capitulatie. Dat wist Stalin heel goed, voor wie het onacceptabel was dat de capitulatieakte in Frankrijk ondertekend zou worden. De akte moest in het door het Rode Leger veroverde Berlijn ondertekend worden en de belangrijkste deelnemer moest een hoge vertegenwoordiger van de Sovjet-Unie te zijn. De overwinning op het fascisme moest namelijk een belangrijk element vormen van het Sovjetbeleid in de jaren daarna. Het document dat op 7 mei werd ondertekend werd het “voorlopige capitulatie van het Derde Rijk” en als definitief werd het document van de volgende dag beschouwd. Voorts betekende de ondertekening om 22:43 dat het volgens de tijd in Moskou (00:43) het document op 9 mei is ondertekend. Op deze manier ontstond de merkwaardige situatie dat het einde van de Tweede Wereldoorlog in de westerse landen op 8 mei wordt gevierd en in de Sovjet-Unie en in landen die afhankelijk waren van de Sovjet-Unie om hen te bevrijden van het fascisme, op 9 mei wordt gevierd.

     

    In Polen is het geregeld door de decreet van Bolesław Bierut van 8 mei 1945, waarin bepaald wordt dat „9 mei, de dag waarop de oorlogshandelingen werden beëindigd, voortaan de Nationale feestdag van de Overwinning en Vrijheid zal zijn”. In communistisch Polen zorgde dit voor twijfels, op de capitulatieakte staat immers 8 mei, om 23:01, vermeld als tijdstip waarop de oorlogshandelingen werden beëindigd. De Poolse communistische overheid probeerden dit verschil te versoepelen door te zeggen dat het 9 mei moest zijn omdat dat de eerste vrije dag is na het einde van de oorlog.

     

    Opgemerkt dient echter te worden dat het ondertekenen van de capitulatieakte niet de automatische beëindiging van oorlogshandelingen betekende. In Europa gaven de laatste Duitse eenheden zich pas op 15 mei over (in Joegoslavië)  en de Tweede Wereldoorlog werd pas definitief beëindigd met de capitulatie van Japan op 2 september 1945.

     

    Piotr Długołęcki, historicus bij het ministerie van Buitenlandse Zaken

     

     

    Meer over Polen en Polen tijdens de Tweede Wereldoorlog leest u in het nieuwe internetportaal dat door het ministerie van Buitenlandse Zaken opgezet is in samenwerking met het Huis voor Historische Ontmoetingen (DSH)  http://ww2.pl

     

     


     

     

    Fot 01. gealllieerde bevelhebbers in Reims vlak na de ondertekening van de akte van onvoorwaardelijke capitulatie van Duitsland, 7 mei 1945/US Army Signal Corps Collection/Wikimedia

     

    Fot 02. Amerikaanse militaire politie lezen in de krant over de Duitse overgave, mei 1945 /US Army personnel/US Army Military History Institute/Wikimedia

     

    Fot 03. De Duitse gen. Alfred Jodl tekent de akte van onvoorwaardelijke capitulatie 7 mei 1945 /Franklin D. Roosevelt Library Public Domain Photographs

     

    Fot 04. De tweede ondertekening van de akte van onvoorwaardelijke capitulatie, 8 mei 1945/Bundesarchiv

     

     

    01_Allied_Commanders_after_Germany_Surrendered
    02_US_MPs_reading_about_German_surrender_army
    03_Colonal_General_Alfred_Jodl,_Chief_of_Staff_un
    04_Bundesarchiv_Bild_183-J0422-0600-002,_Berlin-K

    Print Print Share: